(Trích từ caimon.org)

 Huấn thị Plane compertum est, ngày 20/10/1964 của Thánh Bộ Truyền Giáo có chỉ thị hướng dẫn như sau:

 "Những cử chỉ thái độ và nghi lễ có ư nghĩa thế tục rơ ràng, là để tỏ tinh thần ái quốc, ḷng hiếu thảo, tôn kính, hoặc tưởng niệm tổ tiên và các bậc anh hùng liệt sĩ (như treo h́nh ảnh, dựng tượng, nghiêng ḿnh bái kính, trưng hoa đèn, tổ chức ngày kỵ, giỗ... th́ được thi hành và tham dự cách chủ động."

Hội nghị Giám Mục tại Nha Trang ngày 14/11/74 đă xác định cụ thể hơn vấn đề thờ kính tổ tiên trong  6 điểm:

            1/ Bàn thờ gia tiên được dặt dưới bàn thờ Chúa miễn là không bày biện ǵ mê tín như hồn bạch.

             2/ Đốt hương, nhang, đèn, nến trước bàn thờ tổ tiên và những cử chỉ hiếu thảo tôn kính được phép làm.

             3/ Ngày “kỵ nhật” được cúng giỗ trong gia đ́nh theo phong tục địa phương, miễn là bỏ những ǵ dị đoan mê tín như đốt vàng mă,... giảm thiểu, canh cải những lễ vật biểu dương ư nghĩa thành kính, biết ơn ông bà như dâng hoa trái, hương đèn…

             4/ Trong hôn lễ, cô dâu, chú rể được làm lễ tổ, lễ gia tiên v́ đó là nghi lễ tỏ ḷng biết ơn, hiếu kính, tŕnh diện với ông bà.

             5/ Trong tang lễ được vái lại trước thi hài người quá cố, đốt hương vái lạy theo phong tục địa phương để tỏ ḷng tôn kính người đă khuất.

              6/ Được tham dự nghi lễ tôn kính vị thành hoàng tại đ́nh làng để tỏ ḷng cung kính biết ơn với những vị mà theo lịch sử  là có công với dân tộc hoặc là ân nhân của dân làng chứ không như mê tín đối với các ”yêu thần”, “tà thần.”

Giáo dân cần được giải thích cho hiểu việc tôn kính tổ tiên và các anh hùng liệt sĩ theo phong tục địa phương là một nghĩa vụ hiếu thảo của đạo làm con, cháu, chứ không phải là những việc tôn kính có liên quan đến tín ngưỡng, và chính Chúa truyền phải “thảo kính cha mẹ”, đó là giới răn sau việc thờ phượng Thiên Chúa.

Giáo lư Công Giáo về vấn đề thờ kính tổ tiên minh bạch như thế nhưng đến nay vẫn c̣n nhiều người ngoài Công Giáo chưa biết. Hội Đồng Giám Mục Việt Nam yêu cầu các linh mục phổ biến và giải thích tường tận thông cáo nầy trong nhà thờ mỗi khi có dịp, không những cho anh em giáo hữu mà cho cả người ngoài Công Giáo.

Đây là vấn đề thật quan trọng trong việc đối thoại và hội nhập văn hoá.

Các linh mục ḍng Tên (Jésuites) đă nghiên cứu thấy rằng việc thờ cúng ông bà chỉ là nghi lễ bày tỏ sự hiếu thảo, nhưng khi tưởng nhớ ông bà họ cũng nói là thờ. Điều nầy gây hiểu lầm tai hại. Các linh mục ḍng Tên đồng ư cho người trở lại đạo vẫn được giữ những thói quen đối với người chết và đối với ông bà. Các ngài bị thưa về Toà Thánh là lạc đạo bởi đă cho người Trung Hoa được thờ Chúa vừa thờ Ông bà, tức là đa thần, trong lúc đạo Công Giáo là độc thần. Công cuộc truyền giáo ở đây bị ngưng trệ. Thật đáng tiếc, nếu không giờ nầy con số giáo dân Trung Quốc chắc không phải như hiện nay.

Ngày nay quan hệ giữa người Công Giáo và người không công giáo nhiều lúc chưa thông cũng v́ vấn đề nầy. Các tôn giáo gặp nhau thường xuyên qua các cuộc hội họp. Họ cùng nhau làm việc từ thiện, sinh hoạt văn nghệ chung, thi đấu thể thao giao hữu và đôi khi c̣n trợ giúp nhau trong việc xây dựng  cơ sở hạ tầng. Hoà đồng tôn giáo ở Việt Nam chẳng c̣n là vần đề. Đa số người dân, nhứt là những người trí thức rất yên trí cho người nhà trở lại đạo Công Giáo. Tự do tín ngưỡng, hơn nữa họ nhận biết đạo Công Giáo có luật hôn nhân một vợ một chồng  thật lư tưởng, có đường lối giáo dục con cái rơ ràng và đúng đắn. Thật sự đây là một tôn giáo văn minh.

Chỉ c̣n có điều hơi nghi ngại là cho con cải đạo th́ không ai cúng quảy. Vùng nông thôn người ta phát biểu gay gắt hơn: người công giáo không thờ ông bà hoặc theo đạo th́ bỏ ông bà.

Xin mạo muội giới thiệu cách bày tỏ ḷng hiếu thảo đối với cha mẹ và người thân đă mất tại xứ Cái Mơn, đông người Công Giáo như thế nào.

Di ảnh người quá cố trên quan tài bao giờ cũng có và rất đẹp v́ đă chuẩn bị trước. Ảnh nầy được con cái bưng đi trước quan tài đến nhà thờ và trên đường ra đất thánh. Danh từ đất thánh thật sự đă nói lên ḷng tôn trọng của người công giáo đối với kẻ chết quá đủ. Tang chế trong đạo công giáo không khác phong tục người Việt Nam b́nh thường.

Sau lễ tang, bức ảnh được đặt nơi trang trọng gần bên những di ảnh khác, tất nhiên không cao hơn và lộng lẫy hơn bàn thờ Chúa. Không nói là thờ ông bà nhưng nơi chưng những ảnh nầy cũng gọi là bàn thờ ông bà (chẳng lẻ gọi là kệ). Trước những di ảnh luôn có b́nh hoa tươi được thay thường ngày, có cây nến, hoặc bất cứ loại đèn nào có vẻ xinh xinh. Cũng có khi thắp nén nhang, cũng xá và đọc kinh cầu nguyện cho hương hồn người thân. Làn hương lâng lâng bay lên cao, tượng  trưng cho lời nguyện cầu lên trước tôn nhan Chúa. Một t́nh cảm hay hay! Tất nhiên là một cử chỉ ngụ ư ”mắt có thấy th́ ḷng mới dấy”, không đốt nhiều nhang, gây ô nhiễm. Không cúng hoa trái thường ngày v́ không tin người quá cố cần những thứ đó mà chỉ cần lời cầu nguyện của người c̣n sống.

 Tuy thế, đôi khi có quả đầu mùa người ta cũng hái đặt lên bàn thờ Tổ tiên để nhớ và cũng để dạy con cháu ăn trái nhớ kẻ trồng cây. Người nữ có trực giác, khéo tay khi chọn được những quả đẹp cũng đặt  ngay lên bàn thờ thay cho b́nh hoa tươi, được lâu ngày hơn.

Người Công Giáo đi đám tang là để đọc kinh, cầu nguyện cho cho người anh chị em là chính, chuyện ăn uống trong đám tang rất giới hạn. Chúng tôi không gọi đây là hủ tục bởi ngày xưa không có, nay bỗng dưng không biết bắt chước ai mà hay ăn uống linh đ́nh tại nhà tang. Thói quen không văn minh, thiếu tế nhị và mất vệ sinh  nầy cần được băi bỏ.

Khi vấn đề hội nhập văn hoá chưa được đặt ra người giáo dân cố gắng tránh dùng kiểu nói thông thường như lễ giỗ th́ gọi là lễ giáp năm, lễ ba mươi ngày, lễ giáp tuần. Vào những lễ nầy con cháu mặc đồ tang dự lễ ở nhà thờ. Gia đ́nh cũng dọn bữa cơm để thân quyến có dịp họp mặt. Ông bà cha mẹ già không giúp ích con cháu được ǵ nhưng các ngài là trụ cột để con cháu xoay quanh đoàn kết. Buồn biết bao khi nghe một Việt Kiều từ giă người thân:

- Anh chị ở lại mạnh giỏi, cha mẹ mất rồi chắc em ít có dịp về .

- Năm tới ngày giỗ cố gắng về chứ. Em không về được cũng ráng thu xếp cho các cháu về viếng mộ nhé.

Mục đích của ngày giỗ là như thế, chứ không nghĩ là không cúng th́ ông bà, cha mẹ sẽ thiếu thốn. Ngày giỗ đôi khi cũng là dịp để gia đ́nh một lần nữa cám ơn hàng xóm và thân nhân đă đến chia buồn, đóng góp công sức vào lễ tang mà trong chính ngày “tang gia bối rối” không thể nói cho đầy đủ. Tất nhiên bữa cơm gia đ́nh như vậy phải tuỳ hoàn cảnh kinh tế. Khi mời nhau người ta vẫn nói mời “dự đám giỗ”. Thực tế những gia đ́nh khá giả dọn cỗ bàn linh đ́nh không kém ai. Điều quan trọng trong đạo là cầu nguyện cho ông bà nên trước khi vào tiệc gia đ́nh đă chuẩn bị giờ cầu nguyện rất trang trọng, tiếng quen dùng gọi là cầu lễ.

Thanh niên thiếu nữ sắp lập gia đ́nh với người khác tôn giáo luôn được nhắc nhở nêu gương tốt trong việc hiếu thảo với cha mẹ ông bà khi c̣n sống cũng như khi đă qua đời.

Đi đạo đâu có bỏ ông bà?